Theoretische Antropologie

De psalmist:"Jij bent totaal wonderlijk gewrocht (gemaakt)!"

INLEIDING

Deze theoretische antropologie heeft als doel een eclectisch structuralisme d.m.v. een 'objectieve subjectiviteit'. Objectief in zoverre als de wetenschap aan ons bekend is en subjectief in zoverre als het noodzakelijk was om orde aan te brengen in een zo complexe wereld als de mens is. Subjectief ook, omdat filosofie (of wereldkennis [worldview] zoals sommigen het noemen), het eigen is om dingen aan de zoom van de wetenschap te onderzoeken.

Wij hebben geprobeerd om tegelijkertijd een antropologische en structurele weergave van de mens te maken, zonder rekening te houden met geslacht, geloof, ras, religie of welke orientatie ook in sexualiteit, politiek of ideologie. Het menselijk wezen wordt hier gezien als slechts een 'vat', waarin alle andere--inderdaad belangrijkere--zaken hun vorm aannemen. Men zou terecht kunnen concluderen dat deze 'renditie' prenataal is en daarom de universele basis genoemd zou kunnen worden, waarop wij gevormd worden. Alleen in verschillende mensen krijgen verschillende aspecten de overhand.
De gevolgtrekking ligt voor de hand dat ik homo sapiens bij de geboorte niet beschouw als een tabula rasa, waarop willekeurig door de omstandigheden geschreven kan worden; maar eerder als een voorafgegoten vat, waarin de ontwikkeling van het individu wordt gevormd en waarmee het groeit en samenhangt. Dit kan gezien worden in het feit dat bijna alle mensen de taal van hun jeugd leren. Nu, taal is een zeer ingewikkelde zaak en juist omdat wij 'voorbereid' geboren worden, kunnen wij het leren. Bij dieren ontbreekt het niet alleen aan stembanden, maar ook aan deze genetische voorbereiding van voor de geboorte.

Bij deze weergave gaat de aandacht uit naar deze algemene basis en daarom gaan wij voorbij aan de discussie over 'natuur tegenover opvoeding' en aan de ingewikkelde vraagstellingen die kunnen opkomen bij de studie van genetische geaardheid onder invloed van de maatschappij. Het was onze bedoeling om de meest belangrijke aspecten van het menselijk wezen bijeen te brengen als in een soort kaart of schilderij. Dit schema heeft niet de pretentie van een complete samenvatting. We zijn ons ervan bewust dat zo'n poging een moderne denker de indruk kan geven dat men een vergelijkbare ambitie koestert als een filosoof zoals Hegel, van wiens gedachtengoed zijn studenten beweerden dat hij de filosofie had bedacht die alle andere denkers overbodig maakt. Sommige aanhangers van de Nederlandse denker Dooyeweerd beweren min of meer hetzelfde. Maar de geschiedenis leert dat iedere filosoof zijn eigen problemen uitkiest en naar zijn eigen antwoorden op zoek is.

Men zou ons schema kunnen afdoen als louter structuralisme, maar, nogmaals, wij zien het als een soort schilderij; een blik op de mens onder vele.

Voorstel tot een Antropologie: Interacties van Menselijke Aspecten; een Kijk op het Menselijk Wezen

A. De stelling wordt voorgesteld dat het menselijk wezen antropologisch of filosofisch uit vier 'elementen' (zijnsvormen) of 'principes', als uw voorkeur daar naaruit gaat, bestaat en drie persoonlijkheidselementen, namelijk: 1.'lichaam', 2. 'verstand', 3. 'ziel', 4. 'geest' en a. 'geweten', b. 'wil' en c. 'hart'.

B. De Vier Basiselementen

Het lichaam bestaat alleen uit materie; het verstand of intellect is het deel dat mentale gevolgtrekkingen maakt, of vraagt naar het 'hoe'; de ziel is het deel dat gevoelens bezit; en de geest is het 'religieuze' of 'intuïtieve' deel.

Het wordt beargumenteerd dat deze vier basiselementen teruggevonden kunnen worden in de filosofische en theologische hoofdstromingen van de geschiedenis van het denken. Apart genomen zijn deze hoofdstromingen bekend als materialistisch atheïsme/naturalisme; rationalisme/ deïsme/ mechanicisme; pantheïsme/ mysticisme/ holisme/ New Age; en polytheïsme/ parapsychologie/ het bovennatuurlijke/ magie/ spiritisme.

C1. De vier basiselementen doorsnijden elkaar zodat er zestien interacties ontstaan, ieder met een introverte en extraverte kant:

	UITWENDIGE WERELD		BINNENWENDIGE WERELD
	(stoffelijk/logisch --objectief--)		(symbolisch/geestelijk --subjectief--)
	lichaam	verstand	ziel	geest
	stof	fijnstof	niet-stof	geestelijke stof
	chemie	kennis	emotie	inzicht
	energie	theorie	ervaring	wereldkennis
	gezondheid	denken	holisme	religie
	bestaan	waarneming	leven	intuïtie
	handeling	instrument	waarde	betekenis

	wat	hoe	wie	waarom
	----	----	----	----
	*lichaam*	*verstand*	*ziel*	*geest*
*geest*	geestelijke gezondheid	dromen	mystiek	geloof
*geest*	geestelijke energie	verbeelding	romantisch	gebed/ritueel
*ziel*	vitaal	historisch	emotief bewustzijn	ethisch
*ziel*	voedkundig	economisch	emotieve respons	juridisch
*verstand*	neurochemisch	logisch	emotieve ideeën	theologisch
*verstand*	farmaceutisch	empirisch	sociaal	filosofisch
*lichaam*	fysiek	waarneming	hedonisch	paranorm. krachten
*lichaam*	kinetisch	zintuigen	esthetisch	paran. manifestaties

C2. Bovendien functioneert ieder aspect als een microcosmos van het gehele menselijk wezen. Bij voorbeeld binnen het logische aspect wordt waarneming pragmatisme (in de technische zin; andere vormen van pragmatisme kunnen afgeleid worden van waarneming onder het filosofische aspect; of onder het juridische in die zin waar men beweert dat de meerderheid noodzakelijkerwijs bediend moet worden ten koste van de minderheid): het kinetische wordt het mechanische onder het logische aspect, enzovoorts.

NOMENCLATUUR

Fijnstof	Fijnstof zou ook superstof genoemd kunnen worden; omdat het verstand de beste 'computer' is, bestaande uit zeer hoogstaand georganiseerde cellen en meewerkende neurotransmittoren. Stof en fijnstof zijn vormen van materie--het gebied van het lichaam en het verstand--zelf weer een vorm van energie. Niet-stof en geestelijke stof zijn immaterie en vormen van de "adem des levens" die God maakte in Adam en waar de engelen van gemaakt zijn. De mens staat daarom tussen dier en engel in (een voortdurend conflict!) en overkoepelt beide de materie en de immaterie. Van de mens wordt gezegd dat die geschapen is en van engelen, dieren en de bomen- en plantenwereld dat ze gemaakt of gevormd zijn (behalve de grote zeedieren); uiteraard van eerder geschapen materie, want er staat "In het begin *schiep* God de hemelen en de aarde".
Vitaal	Met "vitaal" duid ik de immateriële kracht van de ziel aan die leven geeft aan je lichaam.
Biofysisch	"Biofysisch" wijst op de kracht van de ziel over de chemische processen in de hersenen.
Farmaceutisch	'Farmaceutisch' duidt op de materiële of chemische processen in de hersenen van neurotransmittoren in de synapsen tot de aanmaak en het afsterven van hersencellen.
Empirisch	Empirisch is het experimentele gebied van vallen en opstaan, falen en proberen.
Emotieve Ideeën	Dit zijn holistische edeeën zoals 'vader', 'maagd', 'leraar', 'leider', enz.
Filosofie of 'wereldkennis'	De term 'wereldkennis' is een alternatief voor 'filosofie' in de wijdste zin.
Kinetisch	Kinesie is fysieke, letterlijke beweging, ook die van substanties in een chemische reactie.
Hedonisch	'Hedonisch' duidt onze gevoeligheid voor plezier en pijn aan.
Esthetisch	Esthetiek wijst op ons kunnen om schoonheid, harmonie en orde op prijs te stellen.
Geloof	De richting van iemands geest tot het goddelijke of tot afgoden en tot iemands medemensen in vertrouwen.
Paranormaal/-psychol.	Het verschil tussen paranormaal en parapsychologisch is dat de eerste refereert aan het kunnen van de geest en de laatste aan de zichtbare activiteit hiervan. Deze krachten zijn in het algemeen afwezig of sluimerende in het atheïstisch/humanistische Westen, maar in Aziëe en Afrika tieren ze welig; evenals bij Indianen in Zuid en Noord Amerika.

De rest van de terminologie spreekt vanzelf.

Ieder van de 32 aspecten heeft zijn eigen bestaansrecht in dit antropologisch basisschema. Men moet bijvoorbeeld niet waarneming reduceren tot het fysieke aspect. Alle aspecten resulteren uit de interactie van de vier basiselementen.
Een probleem dat zich hier voor doet is wat 'focussing' genoemd zou kunnen worden, op zijn Engels. Dat wil zeggen, binnen de verschillende aspecten van het hele menselijk wezen kunnen subaspecten en subdisciplines onderscheiden worden. Zo bestaan in het fysieke aspect de electromagnetische en zwakke en sterke krachten. En zo kunnen disciplines als antropologie, psychologie en sociologie het beste gerangschikt worden onder het filosofisch aspect. Deze laatste drie gebieden zullen nooit exacte wetenschappen worden!

Ik stel voor om Dooyeweerds aritmetisch aspect en daarom de wiskunde ondergeschikt te maken aan het logische aspect en zie het linguale aspect als een integrale eigenschap van de ego of het hart. Het is, onder meer, in deze aspecten dat de mens orde schept en ziet in een wereld die zich chaotisch voorstelt in een positieve zin vanwege de grote ingewikkeldheid van de schepping die ons ten enenmale te boven gaat; en ook negatief in zoverre als het ervaren wordt als iets dat onze wil en wens tegengaat. Een Dooyeweerdiaan keurt dit natuurlijk af als het reduceren van het aritmetische tot het logische. Maar ik denk eerder dat het aritmetische iets van de materie is en niet in de eerste plaats van het menselijke. De logisch denkende mens ziet dat twee dezelfde dingen nooit in exact dezelfde plek kunnen zijn. De exacte wetenschappen zullen nooit de hogere verlangens van de mens kunnen bevredigen. Maar men kan ze dienstbaar maken.

De 32 aspecten beter omschreven:

	*lichaam*	*verstand*	*ziel*	*geest*
*geest*	geestesgezondheid	dromen	mystiek	pneumatisch
	geestescapaciteit om naar het lichaam te luisteren	onderbewuste activiteit (alleen merkbaar tijdens de slaap, maar altijd aanwezig)	mysterium tremendum	vertrouwen in de godheid

	geesteskracht	verbeelding	romantiek	precatorisch
	geestescapaciteit om het lichaam te sterken	vlucht van de rede door geesteskracht	sublimiteit der verbeelding	het aanroepen van de godheid

*ziel*	vitaal	historisch	emotionele gewaarwording	ethisch
	levenskracht	tijdsbewustzijn	pure gevoelens	oprechtheid

	nutritioneel	economisch	emotionaliteit	juridisch
	voeding	spaarzaamheid	uiting van gevoelens	wetsgetrouwheid

*verstand*	neurochemisch/ biofysisch	logisch	emotionele ideeën	theologisch
	frenale chemie	analyse, deductieve rede	holistische ideeën ('vader', 'leraar', 'leider')	theoretisch bewustzijn van de godheid

	farmaceutisch	empirisch/ experimenteel	sociaal	filosofisch
	medicinaal (drugs, alcohol, koffie)	synthese, inductieve rede, combineren van waarnemingen	solidariteit en samenhorigheid (kuddegevoelens)	theoretisch bewustzijn van (aspecten van) de schepping

*lichaam*	fysiek	perceptioneel	hedonisch	paranormaal
	kracht	basale waarneming	plezier & pijn	profetische eigenschap

	kinetisch	zintuigen	esthetisch	parapsychologisch
	beweging	lichamelijke perceptoren	harmonie	bovennatuurlijke manifestaties

DEFINITIES VAN DE TERMINOLOGIE

Pneumatisch	Betreft de menselijke geest, 'pneuma [pnui-ma]' in het Grieks.
Precatorisch	Betreft het gebed in de wijdste zin, 'precari' betekent 'bidden' in het Latijn.
Mysterium Tremendum	De hoogstaande ervaring van het levensmysterie dat iemands ziel als het ware, soms letterlijk, doet beven.
Hedonisch	Het kunnen ervaren van pijn en pleziergevoelens. Deze zijn nog nooit geregistreerd in de fysieke hersenen, laat staan elders in het lichaam, en het moet geconcludeerd worden dat het lichaam pijn- en pleziersignalen doorgeeft aan de ziel. Indien een pijn en pleziercentrum ooit gelocaliseerd wordt in de hersenen, zelfs dan is het uiteindelijk de ziel die gevoelt. Want het is duidelijk dat een dood lichaam, waarin dat centrum dan ook aanwezig is, absoluut geen pijn of plezier registreert. Het bewustzijn dat een persoon bezit, heeft het lichaam verlaten naar de hemel of de hel.
Vitaal	De ziel bezit ware vitaliteit die het lichaam met zijn voedingsprocessen gaande houdt. Descartes localiseerde het verbindingspunt van het lichaam en de ziel in een enkel deel van de hersenen, de hypofyse. Dit is misplaatst. Het astrale lichaam met de geest en de ziel, dat wil zeggen het immateriële lichaam dat na de dood weggaat (ook met het verstand, het geweten, de wil en de ego), moet overal met het aardse lichaam verbonden zijn; (en niet zoals sommige occulte stromingen beweren in de chakra's of volgens andere ideeën die men bijvoorbeeld in de Kabbalah vindt). Want in de opstanding worden we allemaal met gehele lichamen in het materiële leven geroepen. Zelfs wanneer iemands DNA vernietigd is door crematie, dan is het het DNA van de ziel, om zo te zeggen, dat het gehele lichaam regenereert. In het geval van geredde mensen die gehoor hebben gegeven aan het evangelie, zullen dat verheerlijkte lichamen zijn. Daarom verlangen de heiligen ook naar hun verlossing.
Frenaal	Betrekking hebbende op de hersenen, uit het Grieks; 'fren(es)', i.e. 'hersen(en)'. Het verschil tussen frenaal en farmaceutisch zou aangeduid kunnen worden als het verschil tussen sctructuur en inhoud, bedrading en wattage, of zelfs als tussen hardware en software.

Opnieuw, de rest van de terminologie moet vanzelfsprekend zijn. Zo niet, neem een woordenboek ter hand en denk na!

De apostel Paulus: "Laat niemand zichzelf bedriegen, indien iemand wijs meent te zijn in deze tijd, laat hem een dwaas worden; opdat hij wijs worde (1 Kor. 3:18)!"

top